السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

142

تفسير الميزان ( فارسي )

اگر اين آيات را با آيات مورد بحث دقيقا مقايسه نموده تطبيق دهيم اين معنا بدست مىآيد كه ناگزير بايد مراد از : * ( « الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَه » ) * مؤمنين باشند ، و اگر صريحا نفرموده : « مؤمنين » بلكه وصف آنان را كه همان دعاى صبح و شام و يا نماز صبح و شامشان است ذكر كرده براى اين بوده كه بفهماند ارتباط و دوستىشان نسبت به خداى تعالى در امرى است كه جز خدا كسى در آن مداخله ندارد . آيه * ( « ألَيْسَ اللَّه بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ » ) * هم كه به زودى ذكر خواهد شد اين معنا را تاييد مىنمايد . * ( « يُرِيدُونَ وَجْهَه » ) * راغب در مفردات خود مىگويد : « وجه » در اصل لغت به معناى عضوى از اعضاى بدن يعنى صورت است ، و در آيه : « فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ » و آيه « وَتَغْشى وُجُوهَهُمُ النَّارُ » به همين معنا است ، و چون صورت اولين و عمده ترين عضوى است كه از انسان به چشم مىخورد به همين مناسبت قسمت خارجى هر چيز را هم كه مشرف به بيننده است وجه ( روى ) آن چيز گويند ، مثلا گفته مىشود : « وجه النهار : يعنى ابتداى روز » و در بسيارى از آيات قرآنى ذات هم به « وجه » تعبير شده است . از آن جمله فرموده : « وَيَبْقى وَجْه رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَالإِكْرامِ » چون بعضىها گفته‌اند كه مراد از « وجه » در اين آيه « ذات » است ، البته بعضىها هم گفته‌اند كه مراد از آن « توجه به سوى خدا است به عمل صالح » ، هم چنان كه در آيه « فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْه اللَّه » و آيه « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَه » و آيه « يُرِيدُونَ وَجْه اللَّه » و آيه « إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْه اللَّه » هم ، بعضىها گفته‌اند كه مراد از همه آنها ، ذات است و معنايش اين است كه هر چيزى از بين رفتنى است ، مگر ذات خدا و همچنين آن آيات ديگر . اين قول را نزد ابى عبد اللَّه بن الرضا ذكر كردند ، وى گفت : سبحان اللَّه چه حرف بزرگى است كه زده‌اند ، مراد از وجه در اين آيات نحوه و وجهى است كه عبادت و عمل با آن وجه انجام مىشود ، و معناى آيه اولى اين است كه : هر عملى كه بندگان خدا انجام مىدهند ، از بين رفتنى است ، مگر عملى كه در آن ، خدا منظور بوده باشد . و به همين معنا است آن آيات